Përpara se të ekzistonin restorantet, kuzhinierët profesionistë apo librat e gatimit, ekzistonte një nevojë shumë më themelore: mbijetesa. Për mijëra vjet, marrëdhënia e njeriut me ushqimin u udhëhoq pothuajse tërësisht nga nevoja për të jetuar. Ushqimi sigurohej përmes gjuetisë, peshkimit, mbledhjes së bimëve të egra dhe, më vonë, bujqësisë. Në atë kohë, vlera e tij nuk matej me shijen, estetikën apo kompleksitetin e përgatitjes, por me aftësinë për të ushqyer trupin dhe për të siguruar vazhdimësinë e jetës.
Por historia e ushqimit është, në të njëjtën kohë, edhe historia e qytetërimit njerëzor. Sa më shumë që shoqëritë u organizuan dhe u zhvilluan, aq më shumë ndryshoi edhe kuptimi i ushqimit. Ai filloi të shkëputej nga funksioni i tij thjesht biologjik dhe të fitonte dimensione të reja ekonomike, shoqërore, kulturore dhe simbolike. Ushqimi nuk ishte më vetëm përgjigje ndaj urisë; ai u bë mënyrë për të ndërtuar marrëdhënie, për të shprehur identitetin dhe për të krijuar ndjenjën e përkatësisë. Ky transformim nuk është karakteristikë vetëm e qytetërimeve të mëdha të botës. Edhe kultura shqiptare ruan dëshmi të qarta se ushqimi ka qenë shumë më tepër sesa një nevojë fiziologjike. Për breza me radhë, familja shqiptare nuk mblidhej thjesht për të ngrënë. Ajo mblidhej për të qenë bashkë.
Në qendër të kësaj tradite qëndronte sofra. E rrumbullakët, e vendosur pranë vatrës së zjarrit, ajo nuk ishte vetëm një sipërfaqe ku vendosej ushqimi, por një hapësirë ku ndërtohej jeta familjare. Të gjithë uleshin këmbëkryq rreth saj, në të njëjtin nivel, duke ndarë të njëjtin ushqim dhe të njëjtën hapësirë. Forma e saj rrethore nuk ishte vetëm praktike; ajo krijonte afërsi, bashkësi dhe ndjenjën se secili ishte pjesë e së njëjtës familje. Edhe pse, sipas zakoneve të ndryshme krahinore, vendi i nderit shpesh i rezervohej mysafirit ose më të moshuarit, vetë organizimi rreth sofrës mishëronte idenë se vakti ishte një përvojë e përbashkët, e ndërtuar mbi respektin reciprok. Ky ritual kishte një domethënie që shkonte përtej ushqimit. Sofra ishte vendi ku ndaheshin lajmet, ku merreshin vendime, ku përcilleshin histori brez pas brezi dhe ku fëmijët mësonin, në mënyrë të natyrshme, çfarë do të thoshte respekti, solidariteti dhe bashkëjetesa. Në këtë kuptim, ushqimi nuk ushqente vetëm trupin; ai ushqente edhe marrëdhëniet njerëzore dhe identitetin kulturor të familjes.
Në një kohë kur nuk ekzistonin librat e menaxhimit apo teoritë e lidershipit, sofra ishte institucioni i parë ku edukoheshin vlerat e bashkëjetesës.
Edhe gjuha shqipe e ruan këtë trashëgimi kulturore. Në shumë shprehje popullore, fjala “bukë” nuk i referohet vetëm produktit të përgatitur nga gruri, por vetë aktit të ushqyerjes dhe mikpritjes. Kur thuhet “Hajde për bukë”, askush nuk ftohet vetëm për të ngrënë bukë. Ftesa është për të ndarë një vakt, për të kaluar kohë së bashku dhe për të forcuar marrëdhëniet. Po kështu, shprehje si “Na e shtoftë Zoti bukën”, “Kemi ngrënë bukën e njëri-tjetrit” apo “Ka ngrënë bukën e kësaj shtëpie” flasin për besim, mirënjohje, solidaritet dhe lidhje njerëzore. Në këtë kuptim, buka bëhet simbol i jetës së përbashkët dhe i përgjegjësisë morale ndaj tjetrit.